Ισλάμ: Μια θρησκεία, διαφορετικά δόγματα


Η θρησκεία του Ισλάμ ανάγεται στον 7ο αιώνα μ.Χ. Είναι η δεύτερη πιο διαδεδομένη θρησκεία παγκοσμίως απαριθμώντας σχεδόν 1 δισεκατομμύριο πιστούς και οι αρχές του πηγάζουν από τη διδασκαλία του προφήτη Μωάμεθ.

Όμως, μετά το θάνατο του Μωάμεθ το 632 μ.Χ στη Μεδίνα, οι μουσουλμάνοι διχάστηκαν και ο βαθύτερος λόγος ήταν το ζήτημα της διαδοχής του.

Η πρώτη και μικρότερη ομάδα πιστών που υπάρχει σε λίγες πλέον κοινότητες ήταν οι Χαριζίτες, των οποίων οι απόψεις αποτέλεσαν τον πρόδρομο των μεταγενέστερων μωαμεθανικών κινημάτων. Πίστευαν ακράδαντα στην ισότητα, απέρριπταν τις δυναστείες και τα υλικά προνόμια και θέση τους ήταν ότι χαλίφης θα μπορούσε να είναι ακόμα και ένας Αιθίοπας σκλάβος, αρκεί να είναι ενάρετος. Στην πορεία όμως, επικράτησαν οι δύο βασικοί κλάδοι: οι Σιίτες και οι Σουνίτες.

Από τη μια πλευρά, υπήρχαν οι οπαδοί του ιμάμη Αλή (Αλί ιμπν Αμπού Τάλιμπ). Ο Αλή ήταν ξάδελφος του Μωάμεθ και σύζυγος της κόρης του, Φατίμα και οι οπαδοί του ισχυρίζονταν πως μόνο οι στενοί συγγενείς του Προφήτη θα έπρεπε να τον διαδεχθούν ως ανώτατοι θρησκευτικοί ηγέτες. Οι μουσουλμάνοι που ακολούθησαν τον Αλή ονομάστηκαν «οπαδοί του Αλή» ή Σιίτες (στα αραβικά Σιάτ Αλή) και οι πεποιθήσεις τους ήταν πολύ αυστηρές.

Από την άλλη πλευρά, υπήρχε μια μεγάλη μερίδα πιστών που υποστήριζαν ότι οποιοσδήποτε ενάρετος μουσουλμάνος θα μπορούσε να διαδεχθεί τον Προφήτη, ανεξαρτήτως οικογενειακού περιβάλλοντος. Εκείνοι τότε εξέλεξαν ως χαλίφη έναν από τους πρώτους πιστούς του Μωάμεθ, τον Αμπού Μπακρ. Τον Μπακρ διαδέχθηκε ο Ομάρ και αυτόν με τη σειρά του ο Οθμάν. Ο Οθμάν όμως δολοφονήθηκε εν ώρα προσευχής το 656 μ.Χ. με αποτέλεσμα να τον διαδεχθεί ο Αλή. Αυτό όπως ήταν φυσικό δεν άργησε να δημιουργήσει έναν εμφύλιο μεταξύ των μουσουλμάνων.

Οι ηττημένοι Σιίτες συσπειρώθηκαν γύρω από τον εγγονό του Αλή ενώ οι αντίπαλοί τους έγιναν οπαδοί του χαλίφη Μωαβία και εν συνεχεία του διαδόχου του και πρωτότοκου γιού του, Γιαζίντ. Η θέση του χαλίφη πλέον ήταν κληρονομική. Οι οπαδοί ονομάστηκαν Σουνίτες και θεωρούνται οι «ορθόδοξοι» μουσουλμάνοι. Η ονομασία προέρχεται από τη λέξη «σούνα» που σημαίνει «παράδοση».

Παρόλ’ αυτά και οι δύο κυρίαρχοι κλάδοι αποδέχονται τους 5 Στύλους του Ισλάμ, που αποτελούν τις βασικές υποχρεώσεις τους. Αυτές είναι: η ομολογία πίστης στον Αλλάχ, οι πέντε δημόσιες προσευχές την ημέρα, η νηστεία του Ραμαζανιού, η προσφορά ελεημοσύνης στους φτωχούς καθώς και η επίσκεψη για προσκύνημα στη Μέκκα, έστω για μια φορά.

Το Κοράνι και οι Χαντίθ, που είναι οι προφορικές οδηγίες για τον τρόπο ζωής και λατρείας των πιστών, προσδιορίζουν τη Σαρία, τους κανόνες δηλαδή που διέπουν θέματα ιδιοκτησίας, γάμου, διαζυγίου, κληρονομιάς, συμφωνητικών, τραπεζικών συναλλαγών κ.α. Οι Σουνίτες ακολουθούν τις δικές τους Χαντίθ ενώ οι Σιίτες αποδέχονται μια άλλη έκδοση που αφορά κυρίως τα κηρύγματα του Αλή. Μέσα σ’ αυτήν ανήκει και η Μουτά, ο γάμος για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, τον οποίο οι Σουνίτες αρνούνται.

Επίσης οι Σιίτες τηρούν τη διδασκαλία των 12 ιμάμηδων. Ο τελευταίος απ’ αυτούς ήταν ο Μουχάμεντ αλ Μάχντι, ο οποίος σύμφωνα με τους Σιίτες αναλήφθηκε στους ουρανούς και θα έλθει στη γη για να θριαμβεύσει το καλό και η ειρήνη στον κόσμο. Στο Ιράν βέβαια, θεωρούν ως 13ο ιμάμη τον αρχηγό της ιρανικής επανάστασης, Αγιατολάχ Χομεϊνί που επιχείρησε να εξισλαμίσει το κράτος. Οι Σιίτες αποτελούν το 15% του συνολικού μουσουλμανικού πληθυσμού.

Τέλος, όσον αφορά τις εξτρεμιστικές ομάδες που δρουν στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τη Δυτική Ασία όπως η Αλ Κάιντα, οι Ταλιμπάν και το διαβόητο ISIS, είναι σουνίτες και πολέμιοι του Σιιτισμού. Ωστόσο και αυτοί έχουν τις μεταξύ τους διαμάχες.